Khi bắt đầu khởi sự hoặc mở rộng hoạt động kinh doanh, câu hỏi đầu tiên khiến các cá nhân và chủ shop đau đầu nhất luôn là: “Nên thành lập hộ kinh doanh cá thể hay thành lập doanh nghiệp chính thức để tối ưu được số thuế phải nộp?” Thực tế, trong pháp luật thuế không có mô hình nào là hoàn hảo tuyệt đối hay luôn tốt hơn mô hình còn lại.

Việc mô hình nào mang lại lợi ích kinh tế cao hơn sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào quy mô doanh thu, cơ cấu chi phí thực tế và định hướng phát triển lâu dài của chính cơ sở đó. Để có cái nhìn trực quan, doanh nghiệp cần phân biệt rõ cơ chế vận hành của từng loại hình:

1. Mô hình Hộ kinh doanh – Đơn giản, tính thuế trực tiếp trên doanh thu

Đối với mô hình hộ kinh doanh, nghĩa vụ nộp ngân sách thường được cơ quan thuế xác định theo phương pháp khoán hoặc kê khai dựa trên một tỷ lệ phần trăm (%) cố định áp trực tiếp vào tổng doanh thu đầu ra. Các khoản nghĩa vụ tài chính phổ biến bao gồm: Thuế giá trị gia tăng (GTGT), Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và Lệ phí môn bài hàng năm.

Ưu điểm lớn nhất: Thủ tục thiết lập cực kỳ đơn giản, bộ máy quản lý gọn nhẹ, rất phù hợp với quy mô hoạt động nhỏ, ít nhân sự. Đặc biệt, hộ kinh doanh trong nhiều trường hợp không bị áp lực phải chứng minh, giải trình nguồn gốc chi phí đầu vào một cách khắt khe.

Điểm hạn chế: Do thuế tính trực tiếp trên dòng tiền doanh thu (không phân biệt lỗ hay lãi), nên khi cơ sở bán được càng nhiều hàng, doanh thu càng cao thì số thuế phải nộp cũng sẽ lũy tiến tăng theo tương ứng mà không được cấn trừ chi phí vận hành.

2. Mô hình Doanh nghiệp – Chuyên nghiệp, tính thuế dựa trên lợi nhuận thực tế

Ngược lại với hộ kinh doanh, doanh nghiệp (công ty) thực hiện nghĩa vụ thuế dựa trên kết quả lợi nhuận ròng cuối cùng – tức là lấy tổng doanh thu trừ đi các khoản chi phí hợp lý, hợp lệ có đầy đủ hóa đơn, chứng từ. Các sắc thuế và nghĩa vụ đi kèm bao gồm: Thuế GTGT (thường theo phương pháp khấu trừ), Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), BHXH cho người lao động cùng hệ thống sổ sách kế toán, hóa đơn điện tử bắt buộc.

Ưu điểm lớn nhất: Khả năng xuất hóa đơn GTGT chuyên nghiệp giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận các đối tác lớn, tham gia đấu thầu và huy động vốn. Mô hình này cực kỳ tối ưu nếu cơ sở của bạn có chi phí vận hành thực tế lớn (chi phí mặt bằng, nhân công, nguyên vật liệu có hóa đơn đầy đủ) vì những khoản này đều được dùng để giảm trừ thuế TNDN.

Điểm hạn chế: Hệ thống sổ sách kế toán yêu cầu tính tuân thủ pháp lý cao. Nếu doanh nghiệp kiểm soát chứng từ đầu vào không tốt, dẫn đến biên lợi nhuận trên sổ sách ảo cao, số thuế TNDN phải nộp có thể sẽ lớn hơn rất nhiều so với mức khoán của hộ kinh doanh.

Bài toán so sánh thực tế với doanh thu 1 tỷ đồng/năm

Giả định một cơ sở kinh doanh đạt mức doanh thu ổn định khoảng 1 tỷ đồng/năm, sự khác biệt về nghĩa vụ tài chính giữa hai mô hình sẽ thể hiện rất rõ ràng:

• Nếu chọn Hộ kinh doanh: Áp theo tỷ lệ % ngành nghề (ví dụ ngành dịch vụ), số thuế GTGT và TNCN phải nộp được ấn định cố định, thường dao động ở mức vài chục triệu đồng, bất kể chi phí thực tế của chủ hộ là bao nhiêu.
• Nếu chọn Doanh nghiệp: Nếu cơ sở có chi phí vận hành, chi phí lương, văn phòng lớn (chiếm 90% doanh thu) thì lợi nhuận tính thuế chỉ còn 100 triệu, số thuế TNDN (20%) phải nộp chỉ là 20 triệu đồng – tối ưu hơn hẳn hộ kinh doanh. Nhưng nếu ngược lại, chi phí thực tế không có hóa đơn chứng từ chứng minh, cơ quan thuế áp lợi nhuận cao, số tiền thuế phải đóng sẽ tăng lên rất nhiều.

Tối ưu hóa cấu trúc mô hình cùng Nexia Hải Phòng

Việc lựa chọn sai mô hình hoạt động ngay từ khi khởi sự có thể làm bó hẹp cơ hội phát triển hoặc đẩy doanh nghiệp vào gánh nặng chi phí thuế không đáng có. Tại thị trường địa phương, bên cạnh thế mạnh cốt lõi về dịch vụ kiểm toán tại Hải Phòng cho các tổ chức lớn, Nexia Hải Phòng luôn sẵn sàng hỗ trợ các chủ doanh nghiệp, chủ shop định hình mô hình vận hành tối ưu nhất:

• Phân tích cơ cấu doanh thu – chi phí, tư vấn lựa chọn mô hình Hộ kinh doanh hay Doanh nghiệp.
• Tư vấn thiết lập hệ thống chứng từ đầu vào hợp lý, hợp lệ để tối ưu chi phí tính thuế.
• Hỗ trợ trọn gói thủ tục thành lập công ty, đăng ký thuế ban đầu và đại lý thuế định kỳ.
• Cung cấp giải pháp soát xét, tư vấn tài chính và kiểm toán độc lập chuẩn mực quốc tế.