Chi phí lương và bảo hiểm xã hội (BHXH) là một trong những khoản mục quan trọng nhất trong báo cáo tài chính của mọi doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp FDI có số lượng lao động lớn. Kiểm toán viên luôn đánh giá khoản mục này là có rủi ro trung bình đến cao vì liên quan trực tiếp đến chi phí, thuế TNCN và tuân thủ pháp luật lao động. Bài viết dưới đây giúp doanh nghiệp hiểu rõ nội dung kiểm toán và các rủi ro cần lưu ý.
Kiểm tra tính hợp lệ của hợp đồng lao động
Hợp đồng lao động là cơ sở pháp lý để ghi nhận chi phí lương và nghĩa vụ BHXH. Kiểm toán viên sẽ kiểm tra tính đầy đủ và phù hợp của hợp đồng so với thực tế chi trả.
- Hợp đồng có đầy đủ chữ ký và đóng dấu theo yêu cầu.
- Chức danh, mức lương, phụ cấp đúng với bảng lương thực tế.
- Quyết định tăng/giảm lương được lưu trữ đầy đủ.
Đối chiếu bảng lương và chi phí thực tế
Kiểm toán viên sẽ đối chiếu bảng lương, bảng chấm công và chứng từ chi lương để xác minh chi phí được ghi nhận có thực và hợp lý.
- Đối chiếu số giờ làm việc trên bảng chấm công với bảng lương.
- Kiểm tra tính toán lương cơ bản, phụ cấp, OT, thưởng…
- Kiểm tra chứng từ thanh toán lương qua ngân hàng hoặc tiền mặt.
Kiểm toán nghĩa vụ BHXH, BHYT, BHTN
BHXH là phần hành dễ sai sót nhất do thay đổi luật thường xuyên và sự khác biệt giữa mức đóng theo quy định và mức lương thực trả. Kiểm toán sẽ xem xét mức đóng, đối tượng tham gia và các chứng từ liên quan.
- So sánh mức lương đóng BHXH với hợp đồng lao động.
- Kiểm tra các khoản trích theo lương: BHXH, BHYT, BHTN.
- Đối chiếu biên lai nộp BHXH và thông báo từ cơ quan BHXH.
Kiểm toán thuế TNCN
Thuế thu nhập cá nhân là nghĩa vụ liên quan trực tiếp đến chi phí lương. Sai sót trong phần hành này có thể dẫn đến truy thu và phạt.
- Kiểm tra việc lập tờ khai thuế TNCN hàng tháng/quý.
- Đối chiếu thuế khấu trừ với chứng từ thanh toán.
- Kiểm tra quyết toán thuế TNCN cuối năm.
Kiểm toán tuân thủ quy định về lao động
Ngoài số liệu, kiểm toán viên còn kiểm tra việc tuân thủ Luật Lao động và các quy định liên quan.
- Đánh giá thỏa ước lao động và quy chế tài chính – tiền lương.
- Kiểm tra hồ sơ nhân viên nghỉ việc và thanh toán các chế độ.
- Theo dõi ngày phép, nghỉ không lương và các khoản dự phòng.
Rủi ro chính trong kiểm toán chi phí lương & BHXH
Các sai sót phổ biến thường gặp ở doanh nghiệp FDI bao gồm:
- Sai mức lương làm căn cứ đóng BHXH.
- Không cập nhật kịp thời thay đổi nhân sự hoặc mức lương.
- Sai sót trong tính toán OT, thưởng hoặc phụ cấp.
- Khai thuế TNCN chưa đúng kỳ hoặc thiếu hồ sơ chứng minh.
Kết luận
Kiểm toán chi phí lương và BHXH là một phần quan trọng trong kiểm toán báo cáo tài chính. Chuẩn bị đầy đủ hợp đồng lao động, bảng lương, hồ sơ BHXH và thuế TNCN giúp doanh nghiệp giảm rủi ro điều chỉnh và đảm bảo tuân thủ pháp luật. Doanh nghiệp FDI nên cập nhật thường xuyên các quy định để tránh sai sót và nâng cao hiệu quả quản trị nhân sự.
