Doanh thu là chỉ tiêu quan trọng nhất trên báo cáo tài chính và cũng là khu vực kiểm toán có rủi ro cao nhất. Với doanh nghiệp FDI, việc ghi nhận doanh thu phải tuân thủ chuẩn mực kế toán Việt Nam và chính sách nội bộ tập đoàn. Nếu ghi nhận sai, doanh nghiệp có thể bị điều chỉnh số liệu, ảnh hưởng đến lợi nhuận, thuế và uy tín. Vậy kiểm toán doanh thu sẽ xem doanh nghiệp ghi nhận sai trong những trường hợp nào?
Ghi nhận doanh thu khi chưa thỏa mãn điều kiện theo chuẩn mực
Theo chuẩn mực kế toán, doanh thu chỉ được ghi nhận khi doanh nghiệp đã chuyển giao rủi ro, lợi ích và không còn nghĩa vụ liên quan đến hàng hóa hoặc dịch vụ. Nhiều sai sót xảy ra khi doanh nghiệp ghi nhận doanh thu quá sớm.
- Hàng chưa giao cho khách nhưng đã ghi nhận doanh thu.
- Chưa chuyển quyền sở hữu nhưng đã xuất hóa đơn.
- Giao hàng nhưng điều kiện giao (Incoterms) chưa hoàn thành.
Ghi nhận thiếu doanh thu
Không chỉ ghi nhận thừa, doanh nghiệp còn có thể ghi nhận thiếu doanh thu do sai sót hoặc cố ý nhằm giảm nghĩa vụ thuế. Đây là lý do kiểm toán viên luôn xem doanh thu là khoản mục có rủi ro trọng yếu.
- Không ghi nhận doanh thu của hàng xuất nhưng chưa lập hóa đơn.
- Doanh thu ghi nhận chậm sang kỳ kế toán sau.
- Thiếu đối chiếu với phiếu xuất kho, hợp đồng và bảng giao hàng.
Ghi nhận doanh thu sai giá trị giao dịch
Doanh nghiệp có thể ghi nhận sai doanh thu vì nhầm lẫn giá bán, chính sách chiết khấu hoặc điều chỉnh giá. Điều này làm sai lệch lợi nhuận và nghĩa vụ thuế.
- Không trừ chiết khấu thương mại đúng quy định.
- Ghi nhận sai đơn giá do cập nhật sai hợp đồng.
- Không phản ánh các điều chỉnh giá sau giao hàng.
Sai sót do khác biệt giữa sổ sách và hóa đơn
Đây là lỗi thường gặp khi doanh nghiệp có nhiều đơn hàng hoặc sử dụng hệ thống phần mềm chưa đồng bộ giữa kho, kế toán và bán hàng.
- Hóa đơn và phiếu xuất kho không khớp số lượng.
- Hóa đơn lập sai thời điểm so với ngày giao hàng.
- Số liệu giữa hệ thống ERP và sổ kế toán không thống nhất.
Doanh thu bị ảnh hưởng bởi giao dịch liên kết
Trong doanh nghiệp FDI, các giao dịch liên kết thường chiếm tỷ trọng lớn và dễ phát sinh rủi ro về ghi nhận sai doanh thu nếu mức giá không theo nguyên tắc thị trường.
- Bán hàng cho công ty liên kết với giá không phù hợp benchmark.
- Không lập hồ sơ chuyển giá theo Nghị định 132.
- Điều chỉnh doanh thu liên kết nhưng không cập nhật sổ sách.
Kết luận
Kiểm toán doanh thu là một trong những phần hành phức tạp và dễ bị sai sót nhất. Việc ghi nhận doanh thu sai có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận, nghĩa vụ thuế và uy tín doanh nghiệp. Doanh nghiệp FDI cần xây dựng quy trình ghi nhận doanh thu rõ ràng, theo dõi hợp đồng chặt chẽ và đối chiếu số liệu thường xuyên để giảm rủi ro bị điều chỉnh trong kỳ kiểm toán.
